Phỏng Vấn Cha Giuse Nguyễn văn Khấn, nghĩa tử của Đức Cha Micae

Tuyến Vũ: Kính chào cha giáo. Cha giáo khỏe không?

Cha Khấn: Cám ơn anh, tôi khỏe, khỏe lắm, khỏe hơn những lúc ốm đau rất nhiều anh ạ.

Tuyến Vũ: Cha giáo vui quá. Đúng là cha nào con nấy, ‘tel père tel fils’. Hôm nay là ngày mừng giáo phận Long Xuyên 50 tuổi, cũng là ngày mừng Đức Cha Micae ‘lên’ 100 tuổi và 2 tháng. Cha cho con hỏi vài điều về Đức Cha Micae được chứ?

Cha Khấn: Được thôi, nhưng chỉ có mấy phút làm sao kể hết 100 năm của một người.

Tuyến Vũ: Thôi được bằng nào xào bằng ấy vậy. Trước hết liên hệ của cha giáo với Đức Cha Ngữ như thế nào?

Cha Khấn: Đức Cha Ngữ là nghĩa phụ của tôi. Tôi là gốc Bắc Ninh, nhưng khi vào chủng viện Têrêxa, thuộc địa phận Lạng Sơn vào năm 1941 thì tôi nhận Cha Ngữ làm cha bố. Không chỉ có tôi mà hầu hết các thầy, các chú khi nhập chủng viện Têrêxa này đều nhận Ngài làm cha quan thầy. Chủng viện lúc ấy có khoảng 70 thầy và các chú.

Tuyến Vũ: Lúc bấy giờ cha Ngữ là gì trong địa phận?

Cha Khấn: Ngài là cha chính địa phận, và là giám quản coi sóc các linh mục tu sĩ, vì Đức Cha Hedge Minh không biết tiếng Việt nên mọi việc đều giao hết cho Ngài trông coi.
Tuyến Vũ: Có gì đặc biệt ở chủng viện này?

Cha Khấn: Điều rất ấn tượng với tôi là ngay tối hôm vào chủng viện, tất cả các thầy, các chú đều đựơc phát cho mỗi người một cái ba-lô. Mở ra trong đó có hai cuốn sách mà tôi không bao giờ quên được. Đó là cuốn “Đường Thiêng
Liêng Thơ Ấu” và cuốn “Chỉ Nam Hướng Đạo Sinh”. Nói như vậy thì anh biết là sự tiến bộ trong việc huấn luyện các tu sĩ của Ngài lúc ấy như thế nào rồi: Đức dục, trí dục, và thể dục. Tôi cảm thấy mến chủng viện và cuộc sống tu trì ngay từ ngày đầu.

Tuyến Vũ: Và cha làm linh mục từ chủng viện này?

Cha Khấn: Không đơn giản như thế đâu. Khi thế chiến thứ II đến thời kỳ khốc liệt, lúc Nhật, Pháp, và Việt Minh đánh nhau và Cao Bằng bị Nhật chiếm thì chủng viện hết đường sống nên phải giải tán. Nhưng cha Ngữ có cái nhìn xa. Ngài thấy nếu giải tán chủng viện thì sẽ hết nguồn nhân lực sau này nên Ngài đã chọn bốn thầy lớp lớn nhất rồi gởi lên xứ Lộc Bình để tiếp tục tu trì với sự giúp đỡ của cha Giuse Nguyễn Văn Toàn, là người cùng đi du học bên Pháp với Ngài. Đó là Đức Cha Nguyễn Văn Lãng, Giám Mục Địa Phận Xuân Lộc, cha tiến sĩ Thân Văn Tường, giáo sư nhiều Đại Chủng Viện, cha tiến sĩ Nguyễn Hữu Nhường, cha Nhường đã qua đời ở San Gabriel, California, và cha Nguyễn Văn Khánh. Ngài cũng chọn ba chú nhỏ là chú Nguyến Tấn Văn sau này nhập dòng Chúa Cứu Thế ở Thái Hà, Hà Nội và chết trong tù vì đức tin (anh vào website chuacuuthe.com để đọc thêm về thầy Nguyễn Tấn Văn nếu thích), rồi chú Hiển, sau làm linh mục rất giỏi đã từng coi sóc nhiều xứ đạo ở bên Đức và được các Đức Giám Mục Đức mời giảng phòng nhiều lần và nhiều nơi, và tôi đây. Cha Ngữ gởi ba đứa chúng tôi lên giúp cha Meilleur trên xứ Quảng Uyên, Cao Bằng.

Tuyến Vũ: Nếu như vậy thì phải kể đến cuộc di cư vào Nam. Như thế nào hả cha?

Cha Khấn: Tôi bị Nhật bắt vào năm 1945 khi còn đang ở xứ Quảng Uyên và chỉ đựơc thả khi Nhật đầu hàng. Anh biết rồi đấy. Những tỉnh như Lạng Sơn, Cao Bằng, đâu có phải dễ dàng đi di cư như Hải Phòng, Nam Định… Họ không hề phổ biến chính sách di cư cho ai biết và lại còn tìm cách cản trở nữa là khác. Thấy vậy nên cha Ngữ viết sẵn một lá thư để trình bày tình trạng thiếu thông tin vừa rồi và khi có dịp đi ngang qua phái đoàn kiểm soát hưu chiến và di cư, thì Ngài ném rất nhanh cho phái đoàn. Đựơc thư, phái đoàn đã điều tra và cứu đuợc một số lớn người, rồi đưa xuống Hải Phòng để di cư vào Nam.

Tuyến Vũ: Và cha Ngữ đi theo đoàn người ấy?

Cha Khấn: Đúng vậy. Ngài cùng đi với Đức Cha André Jacq. Và khi vào miền Nam thì Ngài được cử làm phó giám đốc cơ quan Viện Trợ cho người định cư dưới quyền của Đức Cha Phạm Ngọc Chi. Nhưng Đức Cha Chi thì lo chạy vòng ngoài, còn mọi việc nội bộ đều do Cha Ngữ. Tôi đi theo các chủng sinh Bắc Ninh và gặp lại Ngài ở Xóm Mới.

Tuyến Vũ: Hôm nay là ngày kính Lòng Thương Xót Chúa. Cha sẽ giảng về…

Cha Khấn: Vâng, cha Đỗ Thanh Hà chỉ định tôi phải giảng về Lòng Thương Xót Chúa nhiều và nói ít về Đức Cha Micae cho giáo dân. Tôi thì tôi thấy có một điểm rất hay là: như anh biết đấy, Lòng Thương Xót Chúa đã được biểu hiện
với một vị nữ tu rất tầm thường là chị Faustina cả mấy chục năm về trước, rồi vào đầu thiên kỷ này khi Đức Giáo Hoàng John Paul II phổ biến thì bấy giờ phong trào ấy mới được đón nhận và lan truyền rất nhanh. Nhưng có một điều rất hay là mấy chục năm về trước, Đức Cha Ngữ đã tìm hiểu, dịch ra tiếng Việt tất cả những tài liệu này, rồi tự tay Ngài đánh máy và giới thiệu cho nhiều người. Chính tôi còn nhớ rất rõ. Ngài có cài nhìn rất khôn ngoan trong nhiều phương diện.

Tuyến Vũ: Thưa Cha, các vị lãnh đạo tinh thần, cách riêng là các Đức Giám Mục đều yêu mến Đất Nước, yêu mến Dân Tộc, và giáo hội Việt Nam. Nhưng cha thấy có điểm gì đáng nhớ nơi Đức Cha Ngữ?

Cha Khấn: Một việc nhỏ theo tôi biết thì khi làm thư ký tòa Khâm Sứ Tòa Thánh tại Huế, Ngài đã đọc và nghiên cứu rất kỹ những bản báo cáo của các cha Tây gởi về Rôma. Phần báo cáo về các Linh Mục và các tu sĩ Việt Nam
có rất nhiều sai xót. Cách chung là các cha Tây đã đánh giá thấp về hàng giáo sĩ Việt nam. Cha Ngữ đã lên tiếng và xin sửa chữa lại. Từ đó về sau nhân sự Việt Nam mới đựợc nhìn nhận đúng đắn và được giáo trách nhiệm đúng theo khả năng. Khi lên làm Giám Muc, Ngài không bài Tây, nhưng luôn tôn trọng chủ quyền của người Việt Nam và luôn tìm cách phát huy những tài năng của người Việt Nam. Không cần biết cha là người Tây hay người Việt, cha nào có khả năng thì được trọng dụng. Không cần biết cha là dòng hay triều, cha là Pháp hay An-nam, người nào có lỗi thì phải sửa chữa. Theo tôi biết thì Ngài rất kính trọng và biết ơn các cha ngoại quốc, nhưng không phải vì nhận ơn mà để các cha ngoại quốc lấn át ngừơi Việt chúng ta…

Tuyến Vũ: Có người bảo Đức Cha là một vị thánh sống, cha nghĩ sao?

Cha Khấn: Có thể hơi quá, nhưng cũng không sai nếu hiểu ông thánh bà thánh là những người đang cố gẳng để trở nên thánh thiện như thánh Augustinô đã dậy. Ít nhất là Ngài thánh thiện hơn tôi.

Tuyến Vũ: Cám ơn cha giáo đã dành cho con cuộc phỏng vấn vắn gọn, nhưng đầy thú vị này.
 
Vũ Đình Tuyến thực hiện,
Nam California (USA)